اسپیرومتری (Spirometry) یا آزمون عملکرد ریه (PFT)، یکی از اساسی‌ترین و معتبرترین تست‌های پاراکلینیک در ارزیابی سلامت شغلی است. این تست فیزیولوژیک جهت اندازه‌گیری حجم‌ها و ظرفیت‌های تنفسی ریه و سنجش سرعت جریان هوا در حین مانور دم و بازدم پرفشار انجام می‌شود. در کارخانجات و صنایع گوناگون، مواجهه با آلاینده‌های تنفسی نظیر گردوغبار معدنی، ذرات آزبست، سیلیس، گازهای تحریک‌کننده، بخارات اسیدی و دودهای فلزی می‌تواند باعث تغییرات التهابی تدریجی و کاهش عملکرد تنفسی شود. انجام تست اسپیرومتری به عنوان رکنی اساسی در معاینات بدو استخدام برای ثبت خط پایه تنفسی و در معاینات دوره‌ای شاغلین جهت کشف زودهنگام بیماری‌های شغلی دستگاه تنفس الزامی است.
شاخص‌های کلیدی در تفسیر نوار ریه (اسپیرومتری)
دستگاه اسپیرومتر با دریافت هوای تنفسی، منحنی‌های تنفسی حجم-زمان و جریان-حجم را با دقت بالا ثبت می‌کند. سه متغیر کلیدی در ارزیابی تخصصی طب کار شامل موارد زیر است:
- FVC (ظرفیت حیاتی پرفشار): بیشترین حجم هوایی که متقاضی می‌تواند پس از یک دم عمیق، با تمام توان و حداکثر سرعت از ریه‌ها خارج کند.
- FEV1 (حجم بازدم پرفشار در ثانیه اول): حجم هوایی که طی ثانیه اول بازدم با شدت تخلیه می‌شود؛ این شاخص اصلی‌ترین فاکتور تشخیص انسداد مجاری تنفسی است.
- نسبت FEV1/FVC: نسبتی کلیدی که امکان تشخیص بیماری‌های انسدادی (مانند آسم شغلی و برونشیت مزمن) از بیماری‌های تحدیدی یا رستریکتیو (مانند پنوموکونیوز و فیبروز ریوی) را فراهم می‌آورد.
موارد منع انجام تست اسپیرومتری (Contraindications)
توجه پزشکی بسیار مهم:
انجام مانور بازدم پرفشار و سریع در تست اسپیرومتری، فشارهای گذرای شدیدی را در حفرات قفسه سینه (Intrathoracic)، جمجمه (Intracranial)، داخل چشم (Intraocular) و شکم (Intra-abdominal) ایجاد می‌کند. در نتیجه، برای حفظ سلامت کامل متقاضی، در شرایط بالینی زیر تست اسپیرومتری ممنوع است و تا زمان بهبودی کامل یا نظر کتبی پزشک معالج به تعویق می‌افتد:
۱. موارد منع قلبی و عروقی:
- سکته قلبی اخیر (انفارکتوس میوکارد) طی ۱ تا ۳ ماه گذشته
- آنژین صدری ناپایدار یا دردهای حاد و کنترل‌نشده قفسه سینه
- آنوریسم آئورت سینه یا شکم (به دلیل ریسک افزایش فشار و پارگی عروق)
- فشار خون شدید و کنترل‌نشده (فشار خون سیستولیک بالاتر از ۱۸۰ یا دیاستولیک بالاتر از ۱۱۰ میلی‌متر جیوه)
- آمبولی ریوی حاد اخیر
۲. سوابق جراحی اخیر:
- جراحی‌های اخیر چشم از جمله کاتاراکت (آب‌مروارید) یا لیزیک طی یک ماه گذشته (به دلیل افزایش فشار داخل چشم)
- جراحی‌های اخیر قفسه سینه یا شکم طی ۶ الی ۸ هفته اخیر (به دلیل ریسک باز شدن بخیه‌ها)
- جراحی‌های اخیر مغز و اعصاب یا گوش میانی
۳. شرایط ریوی و عفونی حاد:
- پنوموتوراکس اخیر (پارگی و کلاپس بافت ریه) طی یک ماه گذشته
- خلط خونی حاد و با علت نامشخص (هموپتیزی)
- عفونت‌های تنفسی حاد و مسری نظیر برونشیت شدید، پنومونی فعال و سل ریوی فعال
۴. سایر شرایط بالینی:
- بارداری در ماه‌های آخر یا بارداری‌های پرخطر با نارسایی دهانه رحم
- وجود اختلالات شناختی یا ضعف شدید جسمانی که مانع اجرای صحیح مانور بازدم توسط فرد باشد
آمادگی‌های ضروری قبل از انجام تست اسپیرومتری
- حداقل ۲ ساعت قبل از تست، از صرف غذای سنگین خودداری کنید.
- حداقل ۱ ساعت قبل از تست، به هیچ عنوان سیگار یا قلیان استعمال نکنید.
- حداقل ۳۰ دقیقه قبل از آزمون، از انجام هرگونه فعالیت بدنی شدید یا ورزش پرهیز کنید.
- در صورت استفاده از اسپری‌های تنفسی، نوع دارو و ساعت دقیق آخرین دوز مصرفی را هنگام پذیرش به کارشناس اعلام نمایید.
- لباس‌های راحت و آزاد بر تن داشته باشید تا مانع اتساع کامل قفسه سینه و دیافراگم نشود.
محدوده جغرافیایی و مناطق تحت پوشش خدمات طب کار
«گروه طب کار محمدشهر» با برخورداری از دو شعبه رسمی و دارای مجوز از دانشگاه‌های علوم پزشکی البرز و ایران، آماده ارائه جامع‌ترین خدمات طب کار شامل معاینات بدو استخدام، معاینات دوره‌ای پرسنل، تست اسپیرومتری با دستگاه‌های کالیبره، ادیومتری و اپتومتری برای کارجویان محترم و کلیه شرکت‌ها، انبارها و شهرک‌های صنعتی مستقر در کرج، محمدشهر، ماهدشت، شهرک صنعتی سیمین دشت، شهرک صنعتی صفادشت، ملارد و فردیس می‌باشد.
شعب تخصصی انجام تست اسپیرومتری و معاینات شغلی
مرکز تخصصی طب کار محمدشهر (کرج)
مسئول فنی: سرکار خانم دکتر پریسا فاضل‌کیا (متخصص طب کار)
تجهیزات: اسپیرومتر کالیبره دیجیتال
پوشش منطقه‌ای: سراسر استان البرز،دسترسی سریع مراجعین محترم کرج، محمدشهر، ماهدشت، فردیس و شهرک صنعتی سیمین دشت
پذیرش و معاینات: روزهای کاری ۷:۴۵ الی ۱۱:۳۰
امور اداری و پاسخ‌دهی: روزهای کاری ۸:۰۰ الی ۱۵:۳۰ | پنج‌شنبه‌ها ۸:۰۰ الی ۱۳:۰۰
نشانی: کرج، محمدشهر، ابتدای بلوار دشت بهشت، نبش کوی یاس، ساختمان آفتاب، طبقه فوقانی بیمه ایران
تلفن مستقیم: ۰۲۶۳۶۲۰۱۸۳۹ | ۰۹۳۰۹۷۸۳۵۴۹
مرکز طب کار رهپویان سلامت (صفادشت)
مسئول فنی: سرکار خانم دکتر زینب باقری (متخصص طب کار)
تجهیزات: اسپیرومتر کالیبره دیجیتال
پوشش منطقه‌ای: مستقر در شهرک صنعتی صفادشت با دسترسی مستقیم ملارد، ماهدشت و غرب استان تهران
پذیرش و معاینات: روزهای کاری ۸:۰۰ الی ۱۱:۰۰
امور اداری و پاسخ‌دهی: روزهای کاری ۸:۰۰ الی ۱۳:۳۰ | پنج‌شنبه‌ها ۸:۰۰ الی ۱۲:۰۰
نشانی: ملارد، صفادشت، ابتدای شهرک صنعتی صفادشت، بلوار اصلی، ساختمان طاها، طبقه اول، واحد ۲
تلفن مستقیم: ۰۲۱۶۵۴۳۹۴۵۵ | ۰۹۹۰۸۹۳۸۷۴۹
پرسش‌های متداول مراجعین (FAQ)
خیر؛ بر خلاف آزمایش خون بدو استخدام که نیازمند ۱۰ تا ۱۲ ساعت ناشتایی است، برای تست اسپیرومتری ناشتایی مطلق لازم نیست؛ فقط پرهیز از وعده غذایی سنگین تا ۲ ساعت قبل کفایت می‌کند.
خیر؛ وجود اختلال خفیف الزاماً مانع استخدام نیست. پزشک متخصص طب کار تناسب شرایط ریوی فرد را با آلاینده‌های شغلی پست مورد نظر می‌سنجد و در صورت لزوم، توصیه‌های ارگونومیک، الزام به استفاده از ماسک‌های تنفسی ویژه یا پیشنهاد تغییر پست کاری ارائه می‌دهد.
جهت حفظ بهداشت کامل مراجعین و پیشگیری از انتقال هرگونه عفونت تنفسی، دهانی‌ها و فیلترهای آنتی‌باکتریال استاندارد دستگاه برای هر فرد به صورت اختصاصی و کاملاً یک‌بار مصرف استفاده می‌شود.